REËLLES NIEUWS

Altijd de sterkste thuis opgroeien met een zieke ouder

Hoe ervaart Caroline dit?

Hoe ervaart Caroline dit?

“Geparentificeerd? Ik keek de therapeute verbaasd aan. We praatten over mijn leven, mijn mislukte relaties en mijn brandende kinderwens. ‘Je kunt niet vooruitrijden als je niet in je achteruitkijkspiegel kijkt’, hield de psychologe me voor. Op dat moment kon ik voor mijn gevoel heus goed vooruit, ook al zag ik in die achteruitkijkspiegel mijn zwaar gehandicapte moeder in haar rolstoel zitten en mijn geagiteerde vader die op het punt stond haar te verlaten.

Caroline van Dullemen, socioloog en dochter van een moeder met MS, beschrijft in Altijd de sterkste thuis haar eigen ervaringen en die van anderen, die net als zij opgroeiden met een chronisch zieke ouder. Het zijn verhalen over verdriet, eenzaamheid, schuld en schaamte. Over blijven of weggaan, kiezen voor je ouders of voor jezelf. Maar ook; over relativeren en incasseren, je kunnen inleven in anderen en over zelfstandig en weerbaar worden.

TE VROEGE ROLWISSELING
Parentificatie is de te vroege rolwisseling in de balans in het verzorgen en het worden verzorgd. Het kind voelt zich verantwoordelijk voor het welbevinden van de ouders. Je wordt als het ware de ouder van je ouder of je ouder wordt je kind. Dit gebeurt vaker bij kinderen die opgroeien met een ernstig zieke ouder. Als een vader of moeder niet langer in staat is om de ouderrol te vervullen door ziekte of handicap, verslaving of psychiatrische problemen, dan nemen de kinderen die rol over. Dan gaan zij zorgen, troosten en steunen. “Toch maakten we ruzie. Ik wilde lief voor haar zijn, maar ik voelde me al snel aan huis gekluisterd, terwijl ik toch ook mijn eigen leven wilde voortzetten.”

ALTIJD DE WIJSTE ZIJN
Volgens voorzichtige schattingen groeien in Nederland zeker 100.000 kinderen op met een vader of moeder die langdurig lichamelijk of psychisch ziek is. Vaak wordt het uitzonderlijke van hun situatie pas duidelijk wanneer de kinderen het huis uit gaan. Pas dan blijkt hoeveel invloed de ziekte van hun ouders heeft. Sommigen emigreren of vluchten in een vroeg huwelijk, anderen blijven hun hele leven rennen en zorgen.

In het boek vertelt Sophie hoe het is om op te groeien met een moeder met ernstige psychische problemen. “Toen ik een jaar of zeven was werd me gezegd: ‘Sophie, jij moet de wijste zijn.’ Dat vond ik zo’n vreselijke opmerking. Ik vond dat mijn moeder voor mij moest zorgen en niet andersom. Bovendien werd ik door deze opmerking verantwoordelijk gemaakt voor mijn eigen rotgevoel. Als mijn moeder me negeerde met een uitgestreken gezicht voor zich uit staarde of juist heel gemeen deed, was ik verdrietig. En dat was dan ook nog mijn eigen schuld.”

NEIGING OM TE ZORGEN
Een jeugd met een zieke ouder leidt vaak tot een volwassenheid met klachten. Toch is niet alles kommer en kwel. Dat je op je zesde een wasmachine kunt bedienen, is mooi meegenomen. Bij Sophie is het denken-aan-anderen een onlosmakelijk deel van haar persoonlijkheid geworden. “Ik heb nog steeds de neiging om voor mensen te zorgen. Maar ik ben wel zover dat ik zeg: ‘Kan ik iets voor je doen?’ Ik ben gaan beseffen dat een ander niet altijd zit te wachten op mijn steun.” Niet alleen de zorg, maar ook de ruzies, de wanhoop, het moeizame contact dat ze had met haar moeder kwamen nog steeds opzetten in totaal andere situaties. “Nu kan ik in elk geval denken: ik reageer vanuit het verleden.” Vrijwel iedereen die in het boek aan het woord komt, had in zijn jeugd een vertrouwenspersoon. Iemand bij wie hij of zij steun en warmte vond. René bijvoorbeeld, enig kind van een schizofrene moeder. Voor zijn gevoel had hij drie moeders in zijn leven: zijn eigen moeder, zijn tante en de vriendin van zijn vader.

ZO KAN HET NIET LANGER
Kinderen van psychisch zieke ouders kunnen zich moeilijk met hun vader of moeder identificeren. Zij zullen eerder dan andere kinderen twijfels over zichzelf hebben. Wie ben ik als ik voortkom uit zo’n gestoorde moeder? René: “het was thuis natuurlijk niet gezellig. Mijn moeders depressiviteit was een bron van ruzie. Het werd eigenlijk steeds erger, want zij kon steeds minder stress verdragen. Schizofrenie is voor iedereen een extreme belasting. Ik probeerde te ontsnappen. Op een gegeven moment blowde ik heel veel, terwijl ik er geen geld voor had. Iemand had tegen me moeten zeggen: René, zo kan het niet langer.” Toen zijn moeder met een psychose werd opgenomen, ging hij bij zijn vader wonen.

NIEUWE ACHTERNAAM
Kinderen van zieke ouders zijn soms net kleine volwassenen. Ze maken boodschappenlijstjes tijdens de les, weten precies hoe de wasmachine werkt, spreken troostende woorden aan het ziekbed en bellen de dokter als het thuis uit de hand dreigt te lopen. Kinderen van ouders die ziek zijn, dragen al op jonge leeftijd grote lasten. Margo: “Als kind had ik altijd het gevoel dat ik voor mijn moeder moest zorgen. Toen ik een jaar of veertien was, werd zij steeds maffer en agressiever. Zonder reden sloeg ze me in elkaar of rende ze me achterna, roepend dat ze me zou vermoorden. De situatie thuis werd onhoudbaar toen mijn zusje het huis uitging.” Op haar vijftiende vluchtte Margot het huis uit. “Ik heb echt voor mezelf gekozen. Ik heb niets tegen mijn moeder gezegd, ze zou hysterisch zijn geworden.” Later zagen moeder en dochter elkaar weer af en toe. Maar Margo wilde zich helemaal losmaken van haar familie. Dat ging zo ver dat ze per se een nieuwe achternaam wilde. Na jarenlange gevechten met ambtelijke instanties kreeg ze die.

KLIM OOK IN DE PEN
Onder de indruk van dit boek? Zelf een boek gelezen waar je wijzer van werd? Reageren op dit artikel? Laat het ons weten. Wij horen graag van jou!

Meer lezen over dit bijzondere boek?


GERELATEERDE ARTIKELEN

meer lezen over dit onderwerp?

Paars blokje In de beste families
, waargebeurde verhalen over hoe een psychische stoornis de relatie tussen twee mensen bepaalt
Geel blokje Sprakeloos, bekend schrijver vertelt over de afasie van zijn moeder na hersenberoertes
Blauw blokje Beter, kankerpatiënt vertelt zijn weg naar Olympisch goud

Snuffel ook eens in Reëlle's Boekenkast

REACTIES

Altijd de sterkste thuis opgroeien met een zieke ouder

SCHRIJF EEN REACTIE

code
Klik hier als u de code niet kunt lezen.
Velden met een * zijn verplicht.
REËLLE TWITTERT
VOLG REËLLE