17 januari 2012
Hans van Grieken
Afgeschreven voor de start
Eigenlijk kan ik amper geloven wat er momenteel gebeurt. Het blijft in mijn hoofd rondspoken. Al vele jaren span ik me in om mensen met een beperking aan betaald werk te helpen. Ik heb in die jaren al veel vaker bezuinigingen, ombuigingen, beleidswijzigingen en aanpassingen in het stelsel van sociale zekerheid meegemaakt. Maar wat er nu gaat gebeuren is nimmer eerder vertoond.
Een hele groep jongeren met een arbeidsbeperking wordt aan de kant van de arbeidsmarkt en de maatschappij gezet voordat ze enige kans op participatie hebben gehad. Ze worden levenslang afgeschreven, nog vóór de start.
Vanaf 1998 begeleiden wij mensen met beperkingen naar betaald werk. Eerst uitsluitend voor doven en slechthorenden, later ook voor blinden, slechtzienden, mensen met autisme en mensen met ernstige spraak- en taalproblemen. De beleidswijzigingen die om de paar jaar werden doorgevoerd en de beschikbaarheid van (on)voldoende budget stelden ons soms voor problemen en vormden altijd een uitdaging voor de bedrijfsvoering. Maar voor de cliënten verliepen dergelijke veranderingen over het algemeen zonder noemenswaardige consequenties. We konden hen blijven ondersteunen. De pieken en dalen in de economische conjunctuur hadden eerder effect op welvaart en gelukkig minder op welzijn. Het idee dat gezorgd moet worden voor het welzijn van mensen met beperkingen bleef overeind. Nederlanders zijn trots op het sociale stelsel waarin solidariteit voor zwakkeren het uitgangspunt is.
In onze cultuur vinden wij het namelijk belangrijk dat iedereen zo zelfstandig mogelijk, met eigen regie, zijn leven gestalte kan geven. Dat is niet alleen een sociaal of zo u wil een ethisch uitgangspunt. Het is ook financieel en economisch gezien een goede zaak. Want de BV Nederland investeert veel in zijn inwoners, ook en misschien wel juist in jonge mensen die beperkingen hebben, met vele jaren van zorg, onderwijs en vooral aandacht en liefde. In principe met als doel een zo optimaal mogelijke participatie in de maatschappij.
Dat gaat echter in de zeer nabije toekomst niet meer gebeuren. Hoe is de situatie voor een (wat wij tot nu toe noemen) Wajongere na aanscherping van de WWB in 2012 en de invoering van de Wet werken naar vermogen (WWNV) in 2013? De gehandicapte jongere zal binnen de nieuwe wet een aanvraag voor een uitkering indienen bij de eigen gemeente. Het is daarbij nog maar de vraag of de claimbeoordeling objectief en gelijkluidend zal zijn in ieder gemeente. Wellicht zal de claimbeoordelaar vaststellen dat er benutbare mogelijkheden tot werken zijn, met andere (nieuwere) woorden: dat er vermogen is tot werken. Dan zou de betreffende gemeente zich binnen de kaders van de WWNV moeten inspannen om voor deze jongere een passende werkkring te zoeken. Daarbij kan de gemeente bij een gespecialiseerd re-integratiebedrijf een traject inkopen om zo de kansen tot participatie te verhogen. Maar dit scenario zal niet plaatsvinden. Het is namelijk voor de gemeente, die met zware bezuinigingen wordt geconfronteerd, financieel niet interessant om binnen de WWNV te investeren in een re-integratietraject voor hem of haar. Ik zal u duidelijk maken waarom.
Bij een thuiswonende jongere wordt namelijk een huishoudinkomenstoets uitgevoerd waardoor er waarschijnlijk geen uitkering zal worden verstrekt. Daardoor wordt het voor de gemeente nog minder interessant om te investeren in arbeidsmatige participatie, er wordt immers geen uitkering mee teruggewonnen. De Wajongere wordt in feite dubbel gepakt: door deze huishoudinkomenstoets zal hij tot lengte van dagen, tegen wil en dank, afhankelijk blijven van zijn ouders en kan daardoor geen eigen leven opbouwen. Tevens houden alle investeringen na de schoolperiode op.
Door de nieuwe wet- en regelgeving ontstaat het tegendeel van participatie en werken naar vermogen. Dat is niet alleen asociaal. Maar ook economisch gezien een desinvestering van de eerste orde. Kortzichtigheid troef!
De Wajongers worden afgeschreven nog voordat ze zijn gestart.
Hans van Grieken is directeur van Werkpad.
Lees zijn profiel en eerdere blog.
REACTIES
Afgeschreven voor de start
Marjolijn Daverveld (26 jan 2012)
Hoi Hans, Zonde! Werken en inkomen is belangrijk om mee te doen in de maatschappij. Door mensen af te schrijven voor de start loopt onze samenleving veel kennis en arbeidskracht mis. Aan de cv’s en de motivatie van de kandidaten kan het niet liggen. Mensen zijn gedreven en ervaren. Reïntegratiebedrijven weten Reëlle te vinden. Reëlle ontvangt steeds meer sollicitaties per week. Zo worden de effecten zichtbaar. Welke werkgever neemt de moeite om even achter het cv (en de beperking) te kijken? En als het jouw zoon of dochter is?
Nico (24 jan 2012)
Hallo allemaal, Hans, een goed blog (hoewel voor mij niet nieuw, gezien m'n werk). Toch heb ik het gevoel dat ik één ding moet verduidelijken gezien sommige reacties: zie ook http://www.uwv.nl/wajong/actueel/wet_werken_naar_vermogen.aspx : de Wet Werken Naar Vermogen gaat niet spelen voor Wajongers die vóór 2012 in de Wajong gekomen zijn: deze Wajongers worden wel allemaal herbeoordeeld, waarbij degenen met (gedeeltelijk) arbeidsvermogen een uitkeringsverlaging van 75% WML naar 70% WML krijgen. Maar zij blijven dus wel Wajonger, dus geen vermogenstoets en geen inkomenstoets (zie ook: http://www.uwv.nl/wajong/fasevragen/mijn_inkomen_tijdens_wajong/inkomen_naast_wajong.aspx#26217702). De Wet Werken Naar Vermogen gaat inderdaad wél spelen voor Wajongers die ná 1 januari 2012 in de Wajong gekomen zijn, en ook voor 'nieuwe' mensen die nog niet beoordeeld zijn: alle mensen van deze 'groepen' die gedeeltelijk of volledig arbeidsvermogen hebben, gaan onder de WWNV vallen. Ook ik heb zo mijn sceptische kanttekeningen tegen de WWNV (overigens zijn er ook enkele goede aspecten aan de WWNV), maar ik wil nog wat verder, of zo men wilt wat terug, gaan: ook in de voorbereiding op arbeid (school, opvoeding, zorg, etcetera) valt nog een wereld te winnen wat betreft empowerment van kinderen/jongeren met een handicap. Helaas denk ik dat ook de bezuinigingen in onderwijs (het passend onderwijs, maar ook het reguliere onderwijs / studenten) niet goed zijn voor de lange termijn. Evenals de bezuinigingen in de zorg, de decentralisatie van delen van de AWBZ naar de WMO, etcetera. Tot slot als reactie op Fleur: ik ben econoom, dergelijke rekenmodellen bestaan wel maar ken ik (nog) niet, maar ik heb wel enkele toekomstscenario's over de arbeidsmarkt 2026 en de positie van jongeren met een handicap uitgewerkt op basis van de input van 70 professionals op gebied van onderwijs, arbeid, sociale zekerheid, beleid en jongeren met een handicap. Deze vier scenario's zijn bedoeld als 'denk-instrument': wat betekent een verandering in dít nu voor dát? Het zijn dus geen voorspellingen! Want de toekomst is niet te voorspellen. Maar het is een denkoefening en hopelijk draagt dit bij tot bewustwording. Niet zozeer om het behoud van 'verworven rechten', want de discussie gaat helaas te veel over oude, verworven rechten, maar bewustwording dat als we willen dat in de toekomst meer jongeren met een handicap werken, we beleid nodig hebben waarin rekening gehouden wordt met deze jongeren: http://www.kcco.nl/projecten/producten/jas
Jacqueline Philipsen (18 jan 2012)
Beste Hans,
Ik deel je zorg nu de Wet Werken naar Vermogen binnenkort van kracht gaat worden. Niet alleen voor wajongeren maar alle overige uitkeringsgroepen gaat er veel veranderen. Mensen en gezinnen krijgen straks in voorkomende gevallen een flinke daling in hun koopkracht en ondersteuning zal veel minder worden ingezet. Ik hoop van harte dat heel snel duidelijk zal worden dat de ingeslagen weg alles wat we tot op heden hebben bereikt ongedaan maakt en dat er dan nieuwe hervormingen komen.
Serge (18 jan 2012)
Jongeren die al bij voorbaat 'afgeschreven' zijn. Eeuwig zonde! De klok wordt teruggezet ten koste van een toch al kwetsbare groep. Omgekeerde Robin Hood...
Johan van den Boogaard (18 jan 2012)
Kortzichtig en dom beleid van een overheid welke slechts gebruik maakt van haar kortetermijn-geheugen. In plaats van te investeren in de arbeidsmarkt worden jonggehandicapten geparkeerd op een positie waarvan ze nog maar heel erg moeilijk los komen.
Buiten dat is het moeilijk om als gehandicapte aan betaald werk te komen, eenvoudigweg omdat niet elke werkgever voldoende geoutilleerd is om mensen in een (elektrische) rolstoel te kunnen ontvangen.
Er speelt nog iets: de sociale werkvoorziening wordt verder versoberd. Hier in de Kempen gaat het gerucht dat er bij de WVK Groep een personeelsstop komt, en dat er vanaf 2015 geen personeel meer wordt aangenomen. Om binnen het bedrijf aan werk te geraken mag je niet te zwaar gehandicapt zijn, want dan word je geweigerd (waarvoor dient dan überhaupt nog de SW?)
Fleur (17 jan 2012)
Beste Hans, ik krijg er kippenvel van als ik dit lees. Hoe kan het dat in een zogenaamd ontwikkeld en beschaafd land jonge mensen geen kans meer krijgen? En ik ben het hardgrondig met je eens dat dit soort perverse prikkels alleen maar negatief kunnen uitpakken. Voor de jongere zelf is het een drama. Maar ook economisch is het kortzichtig. Graag zie ik eens een reacties van een econoom of financieel beleidsmaker die dit soort besluiten doorrekent. Bestaan die rekenmodellen? En inactieve jongeren, die dat vele jaren zullen blijven, zijn toch per definitie duurder dan jongeren die meedoen (ook al kost dit in eerste instantie wat meer investing)? Of rekenen we alleen per potje en per kabinetperiode? Dan is, naast de jongeren, uiteindelijk ook de belastingbetaler de klos. Want die heeft maar één potje. Graag zou ik eens een tegengeluid zichtbaar maken met gedegen berekeningen! Hoe of wie pakt die handschoen op?
